Skip to content

АН-2 АГААРЫН ХӨЛГИЙН ЦАХИЛГААН, ХЭРЭГЛЭЛ БА РАДИО СИСТЕМ

1.1. Тэжээлийн эх үүсвэрүүд

            АН-2 агаарын  хөлгийн цахилгаан систем нь цахилгаан тэжээлийн эх үүсвэр, сэлгэн залгах, салгах, удирдах эд анги болон цахилгаан хэрэглэгчүүдээс бүрдэнэ. Үндсэн цахилгаан  тэжээлийн эх үүсвэр нь тогтмол гүйдлийн ГСН-3000М маягын генератор болон түүнтэй хамтран ажиллах Р-25АМ-нүүрсэн хүчдэл тохируулагч, ДМР-400Д-дифференциалным минимальным реле ,тогтворжуулагч трансмформатор (ТС-9М-2) юм.

            Агаарын хөлгийн нөөцийн тэжээлийн эх үүсвэр нь 12-А-30 (12-САМ-28п) төрлийн батарей юм. Бүх цахилгаан тэжээлийн эх үүсвэрүүд нь агаарын хөлгийн хэлхээнд зэрэгцээ холбодон ажилладаг. Аэродром дээр байх үед агаарын хөлөг нь газрын тэжээлийг ШРАП-500 цахилгаан тэжээлийн холбогч залгуураар авна.

            Агаарын хөлгийн цахилгаан утасны систэм нь нэг утастай байдаг. Бүх сөрөг (-) утаснуудыг агаарын хөлгийн их биенд залгагдсан байдаг.Энэ нэг утасны систем нь ихээхэн хэмжээний монтаж угсралтын утас хэмнэгдэж,агаарийн хөлгийн жин багасч, багц утсан дахь радио долгионы нөлөөг багасгасан сайн талуудтай байдаг.

ГСН-3000М  генераторын хэвийн хүчдэл  28.5 В , батарей нь  хүчдэл 24В тэнцүү байх ёстой.

Генератор болон батарейны гүйдэл,хүчдлийг хянахын тулд ВА-3 гэдэг амперметр, вольтметр хосолсон  нэг хэмжүүр суурилуулсан байдаг.

Зураг1.1  Вольтамперметр ВА-3

Цахилгаан тэжээлийн хэрэглэгч бүрийг хэлхээг хамгаалахын тулд  автоматаар хэлхээ таслагч АЗС (автоматов защиты сети ) унтраалга байдаг.

1.1.1. Батарей 12А-30

            Ан-2 агаарын хөлөгт 12А-30 төрлийн  нэг эсвэл хоёр батарей суурилагдсан байдаг.

12-үүрийн тоо

А- (авиационый)-нисэх онгоц

30-батарейны багтаамж  ампер цаг +20˚C

Зураг1.2 Батарей

1-Эбонитов моноблок, 2-батарейны таг, 3-эерэг блокны  хавтан, 4-Сөрөг блокны хавтан, 5- бэхлэх хэсэг, 6-шон, 7- тусгаарлагч, 8-агааржуулах хоолой  9-эбонитов хавтан , 10-үүрийн таг

            12-А-30 төрлийн   батарейны  12 ширхэг үүрүүд нь цуваа холбогдож нийт хүчдэл нь 25В байна. Хэрэв 12-А-30 төрлийн  хоёр  батарейг агаарын хөлөгт  зэрэгцээ суурилуулсан бол нийт багтаамж нь 60 ампер цаг болно. 12А-30 төрлийн   батарей нь нөөц  цахилгаан тэжээлийн эх үүсвэр бөгөөд дараах зорилгоор  ашигладаг

Үүнд:

  • Хөдөлгүүрийг асаахад  ашиглах  асаалтын төхөөрөмжийн  цахилгаан тэжээлийн эх үүсвэр болно
  • Хөдөлгүүрийн эргэлт удаан ажиллах нөхцөлд  (такси, буух) болон зогсоол дээр хөдөлгүүр унтрах үед цахилгаан  тэжээлийн эх үүсвэр болно.
  • Нислэгийн үед генератор татгалзсан  тохиолдолд цахилгаан тэжээлийн эх үүсвэр болно.

Батарей нь агаарын хөлгийн сүүл хэсэгт суурилуулдаг. Батарейны унтраалга нь төвийн удирдлагын самбарын цахилгааны хэсэгт байдаг.

12А-30 төрлийн батарейны үндсэн техник үзүүлтүүд

Цэнэглэгдсэн батарейны хүчдэл -25 В

Багтаамж- 30 ампер цаг

Хоёр минутанд гаргах гүйдэл – 210А

Нэг үүрийн гаргах хүчдэл- 1,7В

Батарейны нийт жин- 27,5 кг

12САМ-28

12-үүрийн тоо

С- стартёр

А-(авиационый)-нисэх онгоц

М- моноблок

28- батарейны багтаамж ампер цаг +200

1.1.2 Генератор ГСН-3000

АН-2 агаарын хөлгийн үндсэн тэжээлийн  эх үүсвэр нь ГСН-3000 генератор юм.

Г-генератор

С- агаарын хөлөг (самолёт)

Н-бага хурд (низко- оборотный )

3000- чадлын хэмжээ

ГСН-3000 генератор нь нүүрсэн хүчдэл тохируулагч Р-25АМ болон бага гүйдлийн өөрчлөлтийн реле ДМР-400Д хамт ажиллана. Энэ генератор агаарын хөлгийн радио болон  бусад тоног төхөөрөмжийг тэжээлээр хангахаас гадна нислэгийн үед батарей цэнэглэнэ. Үндсэн техник  үзүүлт

Генераторын хүчдэл     28.5В

Гүйдэл  100А

Чадал  3000 Вт

Хөдөлгүүрийн гол болон генераторын голын эргэлтийн харьцаа    2.17:1

Жин    12.3кг

Зураг 1.3 ГСН-3000 генератор

Р-25АМ-Нүүрсэн хүчдэл тохируулагч нь ГСН-3000 генераторын  гаралтын хүчдлийг (27,5-28,5 В ) тогтвортой байлгахын тулд ашигладаг.

Зураг 1.4   Р-25АМ Нүүрсэн хүчдэл тохируулагчийн  суурилуулсан байдал
Зураг 1.5 Р-25АМ болон ГСН-3000  цахилгаан схем

1-электро магнит, 2-нүүрсэн дамжуулагч 3-пүрш, 4-хувьсах эсэргүүцэл, 5-генератор, 6-генераторын сэргээгч ороомог

Генераторын гаралтын хүчдэл бага болох үед элетро магтнитын соронзон индукц  нь  суларч пүршний хүч давамгайлан нүүрсэн дамжуулагчийг шахан эсэргүүцлийг  бууруулна. Ингэснээр генераторын сэргээгч ороомог дээр ирэх хүчдэл ихсэн генераторын цахилгаан соронзон индукц ихсэж  роторын эргэлт нэмэгдэн гаралтын хүчдэл ихсэнэ. Генераторын гаралтын хүчдэл ихсэх дээрх үйлдлийн эсрэг ажиллан гаралтын хүчдлийг тогтвортой байлгана.

Нислэгийн үед  генераторын гаралтын хүчдлийг хувьсах эсэргүүцлээр  тохируулан +1.5-3В  өөрчилж  болно.

ДМР-400Д –Бага гүйдлийн өөрчлөлтийн реле ДМР-400Д

Зураг 1.6 ДМР-400Д

1.1.3 Асаалтын систем

АН-2 хөлөг онгоцны АШ-62ИР хөдөлгүүрт Рим-24ир цахилгаан инерцийн стартёр тавигддаг.

Энэ РИМ-24ИР гэх нэрний тайлбар нь Р-ручной-гар аргын, И-инерционный-инерцийн,

М-модифицированный-шинэчлэн сайжруулсан.

 24-Ажиллах тэжээлийн хэмжээ юм. Цахилгаан эсвэл гар аргаар хүч өгч эргүүлэхэд хөдөлгүүрийг асаах өдөөгч болж өгнө.

            Нэгэнт эрчийг авсан стартёр(РИМ-24-хувьд бол-14000эргэлт/мин). Стартёр нь хөдөлгүүртэй 3-4 сек хүрэлцэж хөдөлгүүрийг асаана. Ингэснээр стартёр цахилгаан тэжээлээс салгагдана.

Зураг 1.7 1-цахилгаан мотор, 2-дамжуулгат араа,  3-хурдны хайрцаг, 4-холбогч5-асаагч талын залгагч   6-мотор талын залгагч

Стартёрын бүтэц

            Цахилгаан мотор (СА-189), Асаагч ВМ-177 болон Араа шүд РА-176 болон Ороомог КП-4716, Товчлуур КС-3

            СА-189 нь дөрвөн туйлт голт мотор юм. Хөдөлгүүрийн бөөрөн хэсэгт наалдан байрлана. Асаах товчлуурыг дарсанаар цахилгаан мотор баттерей-аас тэжээл авч эргэж эхлэнэ. Улирлаас хамааран асаах хугацаа харилцан адилгүй байна. Зуны үед /8-10 сек/ өвөл /16-20 сек/. Стартёрын нийт     жин-17.8 кг. Хэрэв гар аргаар ажиллуулах хэрэг гарвал 90эргэлт/мин байхаар эргүүлж стартёрыг өдөөж өгнө.

РИМ-24ИР болон РИМ-24 стартёрын ялгарах ялгаа нь Эргэх хүрдний хэмжээ болон жин ихссэнээр далайц болон инерцийн хүч нэмэгдсэнд байгаа юм. Бусад эд хэрэглэлүүд ижил байна.

  1. Цахилгаан мотор
  2. ВМ-177 залгагч
  3. Гал хамгаалагч
  4. КС3 товч
  5. Залгагчийн рэле
  6. КП-4716 буулгагч ороомог

1.2. Хэрэглэлүүд

АН-2 агаарын хөлгийн хэрэглэлүүд нь  нисэх багт нислэгийн үед агаарыг хөлгийн аюулгүй нисэхэд шаардлагатай мэдээллийг харуулах зориулалттай. Динамик , статик, ГИК-1, хөдөлгүүрийн хяналтын мэдээлэл, авиогоризонт гэх мэт гол шаардлагатай хэрэглэлүүдийн ажиллагаа, бүтцийг тайлбарлав.

1.2.1   Динамик , статик хэрэглэлүүд

Агаарын даралт хүлээн авагч ПВД-6M

            Агаарын даралт хүлээн авагч ПВД-6M АН-2 агаарын хөлгийн гадна талд баруун болон зүүн хэсэгт  хоёр ширхэг байрладаг.Агаарын даралтыг хүлээн авагч (Зураг ) нь хурдны хэрэглэл УС-350, өндрийн хэрэглэл ВД-10,  босоо хурдны хэрэглэл ВР-10 гэх хэрэглэлүүдийг бүрэн даралтаар хангаж өгдөг.

           

Зураг 1.9 Агаарын даралт хүлээн авагч ПВД-6M

1-питот даралтын хүлээн авах хэсэг, 2-статик даралтыг хүлээн авах хэсэг

            Агаарын хөлөг нь нисэх үед хүлээн авагчийн үзүүрт агаарын урсгал тулна. Улмаар хоолой руу орох агаарын хурд нь багасаж агаарын хөдөлгөөний энерги нь питот (илүүдэл) даралт болж хувирдаг бөгөөд түүний утгаар  хурдыг         Нийт даралтын камерт динамик ба статик даралтын нийлбэртэй тэнцүү даралтыг тогтооно. Статик даралтыг хүлээн авагчийн үзүүрээс хангалттай зайтай цилиндр хэсэгт байрладаг нээлхийгээр хүлээн  авдаг.

Хур тунадас болон гаднах температурын хамаарч агаарын даралт хүлээн авагч руу чийг орон хөлдөж  даралтууд нь өөрчлөгдөж хурд , өндөр,босоо хурдыг буруу тооцоолох учир мөстөлтийн эсрэг халаалгын системтэй  ба агаарын даралт хүлээн авагч ПВД-6M дотор цахилгаан тэжээлээр халдаг элемент суурилуулсан байдаг. Үүнийг залгах, салгах унтраалга нь панель дээр байрладаг.

ВД-10 Өндрийн хэрэглэл

Нислэгийн өндрийг тодорхойлдог зориулалтай.

Агаарын хөлгийн кабины хэсэгт баруун болон зүүн хэсэгт хоёр хэрэглэл байдаг.  

            Зураг 1.11 ВД-10 хэрэглэл

Зураг 1.12 Өндрийн  хэрэглэлийн кинетамик  схем

1,2-анероидны хайрцаг; 3- доод төв; 4- дээд төв; 5- биметал компенсатор; 6- тяга; 7-секторын тэнхлэг; 8–сектор араа;  9,10,19,20,21,22-араа; 11-жижиг зүүний араа 12,13,15- тоон хуваарийг заагч; 14- том зүү; 16-жижиг зүү; 17-барометр даралтын тоон хуваарь; 18-тохируулагч; 

Ажиллах зарчим

Анериодны хайрцаг хоёр зүүтэй (14-том зүү  болон 16-жижиг зүү ) дамжуулах механизмаар холбогдон зүү эргэн өндрийг тодорхойлж өгнө. Хэрэглэлийн хайрцаг руу статик даралт (хүрээлэн буй орчны даралт ) орох ба  анериодны хайрцаг нь тогтмол даралттай байна. Өндөр ихсэх тусам  статик даралт буурч , хэрэглэлийн хайрцагны даралт болон анериодны хайрцагны даралтын зөрүүнээс анериодны хайрцаг маш бага хэмжээгээр тэлнэ. Улмаар тяга (6)  дээш хөдлөн секторын тэнхлэгийг (7)   маш бага хөдөлснөөр сектор арааг(8) эргүүлнэ. Жижиг том араа (21,22) эргэснээр маш бага өөрчлөлтийг томруулан зүүг эргүүлнэ. Том зүү (14) аравтын орон харин жижиг зүү (16) зуутын орон харуулна. Өндрийн тоон хуваарь нь 10км хүртэл заана. Өндрийн зүү нь барометрийн даралтын хэмжүүрийн тохируулагчтай  кинематик холбоотой. Барометрийн даралтын хэмжүүрийг 760 мм-ээр тавибал зүүнүүд тэгийг заана.

Аюулгүй нислэгт нөлөөлөх дараах өндрийн алдаанууд:

  • Атмосферийн даралтын өөрчлөлтөөс нөлөөлөх алдаа . Нислэгийн үед газар нутгийн атмосферийн даралт өөр өөр газар нутгийн янз бүрийн цэгүүдээр дайран өнгөрнө.

       Өндрийн хэрэглэл нь атмосферийн даралтан дээр суурилагдаж хийсэн бөгөөд өндөр авах тусам даралт буурна. Хөөрөхөөс өмнө өндрийн зүү нь барометрийн даралтын хэмжүүрийн тохируулагчтай  кинематик холбоотой тул Барометрийн даралтын хэмжүүрийг 760 мм м.у.б (29.92 in Hg/1013.2 mb)-ээр тавибал зүүнүүд тэгийг заана. Буух үед мөн адил үйлчилгээг хийнэ.

                   Зураг 1.13 Атмосферийн даралтын өөрчлөлтөөс нөлөөлөх алдаа

  • Температураас нөлөөлөх алдаа. Газартай харьцангуй температурыг тогтмол гэж тооцдог байсан боловч бодит байдал дээр тухайн  өндрийн   атмосферийн даралтаас хамаарч температур өөрчлөгдөнө.Газрын ойролцоо температур нэмэглэхэд нягтралтай агаарын давхаргууд дээшлэх бөгөөд температураас нөлөөлөх алдаа  үүснэ.

       Зураг  1.14  Температураас нөлөөлөх  алдаа

  • Нутаг дэвсгэрийн онцлог шинж чанараас нөлөөлөх алдаа. Өндрийн хэрэглэл нь  Нутаг дэвсгэрийн онцлог шинж чанарыг харгалзан үздэггүй  тул нислэгийн өмнө маршрутын байдлыг сайтар судлөх хэрэгтэй.

Өндрийн ангилал

  • Барометр өндөр (QNH ) – далайн түвшнээс дээш агаарын хөлөг хүртэлх өндөр юм.
  • Бодит өндөр- радио долгионы тусламжтайгаар газрын гадаргааас дээш агаарын хөлөг хүртэлх өндөр юм.
  • Нислэгийн түвшин(FL)-Дэлхий даяар хэрэглэх стандарт нэршил бөгөөд шилжилтийн өндрөөс дээш агаарыг хөлгийн өндрийг нислэгийн түвшин(Flight `Level) гэж нэрлэдэг.
  • Аэродромын өндөр(QFE)- далайн түвшнээс дээш аэродром хүртэлх өндөр юм.

Олон улсын стандарт  өндрийн хэрэглэлийн тогтмол тоотой (SAS-Standart altimeter setting) болсон бөгөөд 760 мм м.у.б (29.92 in Hg/1013.2 mb) хэрэглэлдээ тохируулдаг.

Зураг 1.15  Өндрийн ангилал

ВР-10 Вариометр

ВР-10 буюу вариометр нисэх онгоцны хэвтээ тэнхлэгийн дагуух хурдыг заах үүрэгтэй. Нарийн хоолой болон мембраны тусламжтайгаар нисэх онгоцны гадна агаарын болон дотор агаарын даралтын зөрүүгээр гаргаж ирнэ. Мөн агаарын урсгалын хурдаар нисэх онгоцны хурдыг гаргаж ирдэг байна.

Зураг 1.16 ВР-10 Вариометр


Зураг 1.17  ВР-10 Вариометр хэрэглэлийн кинетамик  схем

1-зүү, 2-хөшүүрэг, 3- хөшүүргийн тэнхлэг, 4-тэнцвэржүүлэгч,  5- холбогч, 6,15-пүрш, 7-тяга, 8-капилляр, 9- манометрийн хайрцаг, 10- Статик даралтын хоолой, 11- хэрэглэлийн хайрцаг, 12- холбогч, 13-эксцентр, 14-  дугуйн араа, 16-зүүний араа, 17-тохируулагч

УС-35К  Хурдны хэрэглэл

Энэ багаж нь өөдөөс сөрөн ирж буй агаарын хурд болон дотоод тайван агаарын харьцаагаас хамаарч агаарын хурдыг тооцон гаргаж ирдэг.

            Хурдны индикаторын ажиллах зарчим нь нисэх онгоц хөдөлж байх үед LDPE дээр ажиллаж буй агаарын урсгалын хурдны динамик өөрчлөлт (динамик даралт) дээр суурилдаг. Хэрэгслийн мэдрэмтгий элемент нь дамжуулах хоолойгоор статик танхимд холбогдсон манометрийн хайрцаг байх юм.

          Хурдны хэрэглэлийн битүүмжилсэн ялтасыг статик даралтаар хангаж өгнө. Агаарын даралт өөрчлөгдөхөд хэмжигч хайрцаг нь мэдрэх бөгөөд дамжуулах механизмаар дамжуулж, төхөөрөмжийн сум хөдөлж эхэлнэ. Хурдны хэрэглэлийн хэмжих нэгж нь 0-360км/ц байна. Нэг багана тус бүрт 50км заахаар байрлана. Хэмжих хамгийн бага нэгж 10км/ц. Хэвийн ажиллах хэм +20 байна.

Нам хурданд нислэг үйлдэх үед буюу 20км/ц эсвэл түүнээс бага хурдтай байх үед заалт алдаатай байна.

           Зураг 1.18   УС-35К  Хурдны хэрэглэл

Зураг 1.19   УС-35К  Хурдны хэрэглэлийн кинетамик  схем

1-тоон хуваарийн заалт, 2-зүү, 3- арааны сектор,  4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 22, 23, 24- холбогч,

 11, 15, 20- тяга, 12,25- тэнхлэг, 13,14- сэрээ, 16- анериодны хайрцаг, 17- дээд төв, 18- манометрийн хайрцаг, 19-Манометрийн хайрцаг дээд төв, 21- холбогч, 26,28-эксцентр,29- хурдны зүү

1.2.2. Курсын систем ГИК-1

УГР-1 хэрэглэлийн ГИК-ийн бүтэц , ажиллагааны зарчим

Зураг 1.20  УГР-1 хэрэглэлийн ГИК-ийн бүтэц

1.ИД – индукцийн мэдрэгч 2. КМ – залруулагч механизм 3. Г-3М – гиро хэрэглэл буюу гироагрегат 4. У-6М – өсгөгч 5. СК-11 Холболтын хайрцаг 6. Тохируулах товчлуур 7. УГР-1 – индикатор

Дээрх зурагт ГИК-1-ийн бүрэлдэхүүнийг харуулсан байгаа бөгөөд:

ИД – индукционный датчик зүүн далавчны консолд байрлана; Г-3М – гиро агрегат, КМ – коррекционный механизм, У-6М – усилитель нь ахмадын суудлын доор байрлана; СК-11 – соединительная коробка навигаторын доор байна; Кнопка согласования – товчлуур нь хянах самбарын панелийн зүүн баруун талд байрлана; УГР-1 – указаталь –  (indicator) хэмжигч багаж индикатор (цаашид заагч гэж нэрлэнэ) нь хянах самбарын голд болон баруун талын хэрэглэлүүдийн хэсэгт байрлана. Мөн, ГИК-1 нь ВК-53РБ (Выключатель коррекций) коррекцын салгагч (switch)-тай байдаг бөгөөд энэ нь нисгэгчийн кабины шалан доор суурилуулагдсан байдаг.

Энэ төхөөрөмж нь тогтмол гүйдлийн 28,5В, хувьсах гүйдлийн 3ф 400Гц 36В-оор тэжээгдэнэ. ГИК-1 нь автомат хамгаалалтын систем АЗС-2 (автомата защиты сети- circuit breaker)-ын тусламжтайгаар богино холболтоос хамгаалагдсан байдаг.

Тогтмол гүйдлийн үүсгүүрийг богино холболтоос хамгаалагч нь АЗС-2 ба гурван фазын хувьсах гүйдлийнх нь AC 115/36В-н панель дээрх СП-5.

ГИК-ийн ажиллагааны зарчим

ГИК-1 гироскопийн индукцийн компасын ажиллагааны үндсэн зарчим нь роторын тэнхлэг нь үл мэдэгдэх чиглэлд чөлөөт гироскопийн чанарыг өөртөө агуулсан байдаг. Дэлхийн соронзон оронд индукцийн мэдрэгчийн байрлал өөрчлөгдсөнөөс хамааран тодорхой цахилгааны хуулиар өгөгдсөн өөрийн мэдрэгч элементээс ирэх дохиоллын шинж чанарыг хадгалан ажилладаг байна. Зураг.2-д ГИК-1-ийн бүдүүвчийг харуулсан байна.  

Зураг 1.21 ГИК-1-ийн бүдүүвч

Гироскопийн агрегат нь компасын иж бүрдэл дотроо курсийн гироскопийн  хэлбэрээр ажиллана. Агаарын хөлөг эргэлт хийх үед хэвтээ байрлалд байгаа гироскопийн роторын тэнхлэгийг босоо тэнхлэгийг тойруулан эргүүлэхэд өөрийнхөө чиглэл байрлалыг азимутийн дагуу хадгалахыг дэмждэг байна. Гироскопийн агрегатын их биеийг онгоцонд хөдөлгөөнгүйгээр бэхэлсэн байдаг ба энэ нь онгоцны эргэх өнцгийн хэмжээний дагуу өөрийнхөө тэнхлэгтэй харьцангуй эргэнэ. Гироагрегатын их биений эргэлт нь харьцангуй алслалттай потенциометрийн тусламжтайгаар эргэлтийг бий болгож улмаар хянах самбарын зүүг эсвэл хэмжих багажыг хөдөлгөн эргүүлснээрээ онгоцны эргэлтийн өнцгийн хэмжээг илэрхийлдэг.

Курсийг тодорхойлоход гарах алдааг арилгахын тулд компасын системд соронзон оронг залруулах боломжийг хангасан байдаг. Энэ залруулга бол (азимутийн залруулага) Коррекцийн механизмийг дамжин очдог курсийн сигнал, тэрээр автоматаар индукцийн датчикнаас илгээгдэж гироагрегатад очно. Ийм байдлаар азимутийн залруулгыг гироагрегатын үйлчлэлээр гүйцэтгэсний үр дүнд гироскопийн курс засагдана, соронзон орны курс ч адил. (Цаашид гироскопийн курсийг соронзонгоор зассаныг гиросоронзон курс гэж нэрлэж ярих болно.)

Онгоцны эргэлтэн дээр азимутийн залруулга нь дохиоллын тусламжтайгаар салгагддаг, уг дохио нь гироагрегат руу салгагч коррекцоос очно. Заагч багажны үзүүлэлтэнд агаарын хөлгийн эргэх үеийн индукцийн мэдрэгчийн мэдрэгч элементийн хэвтээ биш байдлаас хамааран алдаа байх нөхцөл байхгүй байдаг.

Коррекцын салгагч нь эргэлтэнд гироскопийн роторын тэнхлэгийн хэвтээ байрлалын залруулгыг хүртэл салгана, энэ нь вираж хийх үеийн болон виражны дараах байрлалын алдааг багасгана.

ГИК-1 компас нь өөр хоорондоо холбоотой нягт ажиллагаатай мөрдөн хянах (следящие) гурван системтэй:

–           индукцийн датчик ба коррекцийн механизм;

–           коррекцийг механизм ба гироагрегат

–           гироагрегат ба хянах багаж (УГР-1)

Дээрх хосолсон системүүд нь өөрсдийн хүчитгэсэн суваг хөдөлгөөн дамжуулах эд анги ДИД-0,5 хөдөлгүүр редуктортай. Бүх гурван суваг нь хүчитгэсэн системтэй ба дахин нэг хүчитгэсэн системд багтдаг байна. Хоёр УГР-1 хянах багажаар ажилласан ч иж бүрдэлд нэг сувгийн өсгөгч У-6М зайлшгүй шаардлагатай энэ нь хоёр дах Заагч багажны хянах системийг бий болгоно.

УГР-1 Заагч багажинд гиросоронзон орны курсийн хэмжээг зааж буй мөрдөн хянах системээс гадна радиокомпасын үзүүлэх систем бас бий, тэрээр АРК-5 радиокомпасын нэвтрүүлэлтийн рамтай дистанцион (тодорхой орон зайн) холбоотой байдаг.

Индукцийн датчик – ИД нь гироагрегатын гироскопик курсийг потенциометрээс авсан магнетик курсийн мэдээллээр засварладаг. Уг мэдрэгч нь 75% нафта, 25% тосон МВП шингэнүүдээр дүүргэгдэнэ.

Мэдрэгчийн мэдрэгч элемент нь тэгш өнцөгт гурвалжнуудын талууд дээр байрлах гурван соронзон детектороос бүрдэх бөгөөд хуванцар платформ дээр байрладаг. Энэ платформ нь хэвтээ байрлалын 17° хүртэл хэмжих ба түүнээс хэтэрвэл автоматаар мэдээллийг салгадаг. Соронзон датчик нь тус бүр нь хоёр салаалсан судалтай хийгддэг бөгөөд соронзлол ба сигналын хоёр ороомогтой байдаг. Соронзон ороомог нь хувьсах гүйдлийн 1,7В, 400Гц –ээр тэжээгдэнэ.  Сигналын ороомог нь гурвалжингаар холбогдох ба мөн КМ-ын автомат синхроны (sync/зэрэгцүүлэгч) статорын ороомогтой цахилгаанаар холбогдоно.

Индукцийн датчик нь соронзон датчикийг бодвол соронзон голтой ороомогт дамаргүй байдаг. Дэлхийн соронзон орон индукцийн мэдрэгчийн мэдрэмтгий элемент болох төмөр савханд соронзон урсгал үүсгэж байдаг юм. Энэ соронзон урсгалын хэмжээ нь тэрхүү төмөр савх Дэлхийн соронзон оронгийн векторт харьцангуй хэрхэн байрласнаас шалтгаалан өөр өөр байх болно. Энэ индукцийн мэдрэгчийн ажиллагааны үндсэн горим юм.

Төмөр савх дах соронзонгий тогтмол урсгал соронзон орны нэвтрэх чанарыг ашиглан үе үе хэлбэлзэн хувьсах үйлдлийг үзүүлснээрээ үр дүнд нь “ороомогт” цахилгаан соронзон хуулиар цахилгаан хөдөлгөгч хүч үүснэ. Цахилгаан хөдөлгөгч хүчний хэмжээ нь Дэлхийн соронзон орны чиглэлд тухайн төмөр савх хэрхэн байрласнаас хамаарна. Өөрөөр хэлбэл индукцийн датчик азимутад хэрхэн байрласнаас хамаардаг.

Соронзон зонд бол индукцийн мэдрэгчийн мэдрэх элемент буюу молибден гэдэг нэртэй металлаар хийгдсэн хос параллель байрлалтай төмөр хийц бөгөөд, тэдгээр нь ороомгоор ороогдсон байна. Ороомгийн ороодсын хэлбэрээр нь ороодос 2 – ийг соронзон харин ороодос 3 – ийг дохиололын гэж ялгана.  Соронзон ороодос нь  хоёр ган савхыг тус тусад нь ороосон цуваа холболтоор хэлхээнд холбогдох ба сигналын ороодос нь хоёр төмөр хийцээ хамтад нь бүслэн ороосон байна.

Хэрвээ зондыг хэвтээ байрлалд дэлхийн соронзон орон руу оруулж хүчдэл өгвөл хэвтээ чиглэлийн хүчиллэг Н3 тогтмол соронзон урсгал Ф3 үүснэ.

f давтамжтай хувьсах гүйдэл соронзжуулсан ороомгоор (2) дамжин гарагахад соронконгийн нэвтрэлтийг өөрчлөнө. Хамгийн их утгатаа уг молибедин төмөр доторх соронзон урсгал Ф3 бага утгатаа очно.

Зураг1.22 Сорозон зондын бүдүүвч.

1 – зүрхэвч буюу төмөр гол; 2 – соронзжууладаг ороомог; 3 – дохиолол-сигналын ороомог.

Соронзжуулж буй гүйдлийг багасгахад түүгээр дамжсан хүчдэлийн нөлөөллөөр соронзон нэвтрэлт ихэснэ. Улмаар савхнуудын соронзон урсгал хамгийн их утгатаа очно Ф3.

Өгөгдөж байгаа гүйдлийн утгыг нэг удаа өөрчилөхөд  соронзон нэвтрэлт хоёр удаа өөрчлөгдөн улмаар урсгал адил хоёр удаа өөр утгатай болно Ф3. Эдгээрийг томъёо руу шилжүүлвэл; өгөгдөж буй гүйдлийн давтамж f байхад соронзон урсгал Ф3 утгатаа байна, зүрхэвчид гүйдэл хоёр удаа өөрчлөгдөхөд 2f сигналын ороомогт 3 болон цахилгаан хөдөлгөгч хүчинд е нөлөөлөх болно.

Цахилгаан соронзон орны цахилгаан хөдөлгөгч хүч е нь зондын тэнхлэгийн дагуу чиглэл ба Дэлхийн соронзон орны хэвтээ чиглэлийн хүчиллэг Н3 хоёр хоорондох ψ өнцгөөс хамаарна.

Хэрвээ Дэлхийн соронзонтой савхнуудын тэнхлэг таарвал ц.х.х. е хамгийн их утгатаа хүрнэ, хэрвээ савхнууд перпендикулярт шилжвэл ц.х.х. е тэг утгад орно. Эдгээрийг томъёолвол:

е = Е cos ψ (1)

Соронзжуулдаг 2 ороомгийг хувьсах гүйдлээр тэжээхэд савхнуудад өөд өөдөөсөө чиглэсэн соронзон Ф ~ урсгалууд үүснэ, Эдгээр урсгалууд харилцан мөргөлдөж ц.х.х. сигналын ороомогт оруулдаггүй байх юм. Соронзжуулагддаг ороомгийн зондонд зөвхөн Дэлхийн тогтмол оронг л нэвтрүүлдэг. Харин соронзон зондын сигналын ороомогт Дэлхийн хувьсах үе үе ажилладаг соронкон орныг оруулж ц.х.х. өдөөдөг ажээ.

Дэлхийн соронзон орны чиглэл нь төмөр савхнуудын байрлал ямарваа нэгэн чиглэлд байсан ч ц.х.х. е нь хир зэрэг сорозонгийн нэвтрэлтийн зэрэглэлээс хамаарч ажиллана.өөрөөр хэлбэл соронзжилтын хамгийн их ба хамгийн бага утгуудын харьцаан дээр дээрх асуудал яригдана:

Зураг 1.23  Сельсинтэй мэдрэгч элементийг холбох бүдүүвч

1 – статорын ороомог; 2 – роторын ороомог; 3 – мэдрэмтгий элемент

            Ийм учраас ц.х.х. хэмжээ утгыг их болгохын тулд тусгай зориулалттайгаар бэлтгэсэн пермалл молибидени металлаар хийгдсэн савхнуудыг ашигладаг байна. Эдгээр савхнууд соронзонд идэвхтэй нэвтэрч маш бага соронзон оронг мэдэрч ажиллах боломжийг бий болгоно.

Индукцийн мэдрэгчийн мэдрэмтгий элемент 3 (зураг.4.) нь гурван зондтой, өөрөөр хэлбэл тэр нь нэг хавтгай дээр адил хажуут гурвалжингийнн талууд дээр байрлуулсан байна. Бүх гурван зондын соронзжуулагдаж байгаа ороомог цуваагаар хэлхээнд холбогдсон байна. Улмаар тэдгээр ороомгуудыг хувьсах гүйдлийн 1,7 В оор тэжээнэ.

Сигналын ороомог гурвалжин хэлбэртэйгээр өөр хоорондоо холбогдон, Коррекцийн механизм дах хавтгай сельсиний статорын ороомгуудын 1 гурван дамжуулагч утастай холбогдсон байдаг. Сельсиний статорын ороомог нь гурван фазын өөр хоорондоо “од” хэлбэрээр холбогдоно. Харин сельсиний роторын 2 ороомог нь нэг фазтай.

Соронзон зондын мэдрэмтгий элементүүдийн сигналын ороомогт үүсгэсэн ц.х.х. е нь хэлхээнд тодорхой хэмжээний гүйдлийг бий болгон тэрхүү гүйдэл нь сельсиний ороомгоор дамжин өнгөрөхдөө тэнд соронзон урсгал Фс өдөөж өгнө.

Сельсин дэх соронзон урсгалын чиглэлийг статор ороомгийн гүйдлийн харьцаагаар тодорхойлогддог ба энэ нь соронзон меридиантай харьцангуй мэдрэгчийн байрлалд байна.

Фс статорын урсгал нь роторын 2 ороомогт электромотив хүчээр /ер/ нөлөөлдөг. Роторын хүчдэл нь өсгөгчийн 1-р сувгийн оролт дараа нь М моторын удирдах ороомог уруу шилждэг ба энэ сельсин ротор нь бууруулагч роторын туйлуудын тэнхлэг статорын урсгалын чиглэлтэй перпендикуляр мөн роторын ороомгийн хүчдэл 0 болтол эргэдэг. Хэвтээ хавтгайд байрлах мэдрэгчийн эргэлт нь соронзон меридиантай хамааралтай. Энэ нь сельсин статорын ороомгийн гүйдлийн тархалтыг өөрчилдөг ба М мотор нь сельсин ротортой ижил өнцгөөр, мэдрэгчийн эргэлтийг даган эргэнэ.

(ГИК-1-ийн үндсэн электро-кинематик бүдүүвчийг 5-р зурагт үзүүлэв.)

Чөлөөт босоо тэнхлэг (1) дээр Г-3М нь потенциометр (2)-оор хөдөлгөөнгүй бэхлэгдсэн байна. Бөгж (3) ба сойз (шотка) (4)-оор дайруулан потенциометрийн хоёр эсрэг талд эсрэг чиглэлтэй тогтмол гүйдлийн 27в өгнө.

Г-3М-н потенциометрээс хүчдэлийг араа(5)-тай холбогдсон 3 сойзны тусламжтай арилгах ба уг сойзнууд нь 120 градусын өнцөгтэйгөөр уг тойрог арааны эргэн тойронд байрласан байна.  Мотор (6)-н эргэлтийг уг араан редуктерээр бууруулснаар потенциометрийн хажуу гадаргуугийн дагуу сойзны үзүүрүүд үрэлддэг. Потенциометрийн сойз бүр нь гүйдэлтэй харьцангуйгаар уг сойзны ялган авч буй потенциалын хэмжээг тодорхойлдог.

Гироагрегатын потенциометрийн сойзнууд нь УГР-1 болон КМ-ын доторх потенциометрийн сойзнуудтай цахилгаан холболтоор холбогдсон байдаг.

Уг КМ-д дараах үндсэн зангилаа байрлана: Сельсин мотор, араан дамжуулга, потенциометр болон бусад дотоод төхөөрөмжүүд. Сельсины статор (8) болон потенциометр (9) нь огтлолцсон механизмийн их биед бэхлэгдсэн байдаг. Сельсины ротор (10) нь тэнхлэг (11) дээр сууж, араагаар дамжин КМ-н мотор (12)-оор удирдагдана. Дотоод төхөөрөмж (лекальное) (13)-н тусламжтай тэнхлэг нь эргэлтийг сойзны суурь (14)-руу сойзоор дамжуулдаг бөгөөд сойз нь тус тэнхлэгтээ нэмэлт өнцгийн хөдөлгөөнийг хүлээн авч болно. Сойзнуудын нэмэлт хөдөлгөөний хэмжээ нь тохируулах эрэг (15)-аар хангагдсан төхөөрөмжийн хавтангийн хазайлтаас хамаарна. КМ-ын засварлах төхөөрөмж нь компасын хэрэглэлийн болон арга зүйн алдааг арилгах зориулалттай бөгөөд үүнийг суурилуулсан тохиолдолд компасын 4 дэх хазайлтыг арилгах зорилготой юм.

         Сельсин статорын ороомог нь ИД-н мэдрэгч элемент (20)-ын дохионы ороомог (19)-той холбогдсон байдаг.

Сельсин роторын ороомгоор дайрсан холбогч бөгж (16)  болон сойз (17) нь У-6М өсгөгчийн 1-р оролттой холбогдсон байна. 1-р оролтын гаралт дээрх хүчдэл нь корректор моторыг тэжээнэ. Коррекцийн потенциометрийн цуглуулагчид (18) нь өсгөгчийн 2-р сувгийн оролттой холбогдоно. Түүний гаралтаас гарах хүчдэл нь гироагрегатын хөдөлгүүрийг тэжээнэ.

У-6М өсгөгчийн 3-р суваг нь навигацийн заагч хэрэглэл (УГР-1) хянах сувагтай холбогдох ба өсгөгчийн оролт дээрх сигнал нь потенциометр (22)-ын сойз (21)-оор устгагдана. Уг (22) потенциометр нь гироагрегатын потенциометртэй цахилгаан холболтоор холбогдсон байна. У-6М-н гаралтаас гарсан хүчдэл редуктэр болон төхөөрөмж (24)-өөр дайрч хөдөлгүүр (23) дээр очин, гол (25) болон түүн дээр суурилсан зүүг (26) эргүүлснээр заалт (27) дээр курсийн өнцгийг харуулна. Эргэх товчлуурын (29)-ын тусламжтайгаар потенциометрийн хуваарийн хэмжээ болон үйлдвэрийн алдаа зэргийг засварлах боломжтой байдаг.

Зураг 1.24 – ГИК-1-ийн үндсэн электро-кинематик бүдүүвч

1 – чөлөөт босоо тэнхлэг, 2 – потенциометр, 3 – Бөгж, 4 – Сойз(Шотка), 5 – араа, 6 – мотор, 7 – реле, 8 – Сельсиний статор, 9 – потенциометр, 10 – сельсины ротор, 11 – тэнхлэг, 12 – КМ-н мотор, 13 – Дотоод төхөөрөмж, 14 – сойзны суурь, 15 – тохируулах эрэг, 16 – бөгж, 17 – сойз, 18 – гүйдэл цуглуулагч, 19 – дохионы ороомог, 20 – мэдрэгч элемент, 21 – сойз, 22 – потенциометр, 23 – хөдөлгүүр, 24 – local device=дотоод төхөөрөмж, 25 – гол, 26 – зүү, 27 – заалт

1.2.3. Авиогоризонт АГК-47Б

            Авиогоризонтын гол элемент нь гиромотор юм. Гиромотор нь  чөлөөт гурван тэнхлэг дээр байрласан хэт их эргэлт буюу 20000-22000 эргэлттэй  цахилгаан хөдөлгүүр  ба ажиллах үед хатуу биетийн үндсэн тэнхлэг нь дэлхийн татах хүчинд перпендикуляр  чиглэсэн байна. Үүнд дээр үндэслэн авиогоризонт нь агаарын хөлгийг хэр их өлийх болон тонгойх (тангаж-pitch),хэр их хазайх (крена-roll) хөдөлгийнийг  хэрэглэл дээр харуулна. Гиромоторыг рам дээр байрласныг гироскоп гэнэ.

Зураг 1.25   Авиогоризонт АГК-47Б  хэрэглэл

            Гироскоп нь инерцийн системтэй хамааралтай. Энэ нь биетийн өнцгийн өөрчлөлтөнд хариу үйлдэл үзүүлэх чадамжтай юм. Ямар нэгэн тэнхлэг дээр байрласан бол анхны байдлаа хадгалдаг. Тэнхлэгийн тэгш хэмээ тойрон хурдтай эргэх биеийг гироскоп гэнэ. Энэ тэнхлэгийг гироскопын тэнхлэг гэнэ. Гироскопын тэнхлэг нь инерцийн аль нэг гол тэнхлэг болно. Чөлөөт гурван тэнхлэг дээр байрласан хэт эргэлт бүхий цахилгаан хөдөлгүүр ба ажиллах үед хатуу биетийн үндсэн тэнхлэг нь дэлхийн татах хүчинд перпендикуляр  чиглэсэн байна. Уг гироскоп нь хэт эргэлттэй ротор 2, 1 гэснээс гадна 3 гэсэн дотор рам дээр суурьлагдсан.. Хүрд буюу (ротор) нь тэнхлэгээ тойрч, ямар ч чиглэлд чөлөөтэй эргэхээр угсрагдсан байна. X тэнхлэгийг тойрох хүрд нь Y тэнхлэгийг тойрч эргэж болдог, мөн Z тэнхлэгийг бас тойрон эргэж болно.

Зураг 1.26  Авиогоризонт АГК-47Б  хэрэглэлийн бүтэц, кинетамик  схем

1-Агаарын хөлгийн дүрс, 2- Хэвтээ шугам, 3-Хазайх хэмжээс, 4-Өлийх ба тонгойх хэмжээс, 5-Гадаад рам (gimball), 6-Дотоод рам (gimball), 7-Гиромотор, 8-Гиромоторын эргэлтийг заагчийн бэхэлгээ, 9- Гиромоторын эргэлтийг заагч, 10- Пневматик демфпер,  11,12-Пүрш,  13,14- соленоид, 15- гадаад рамын тэнхлэг, 16-Цахилгаан шингэний маятник, 17-хос араа, 18- Өлийх ба тонгойх тоон хэмжээсийн заагч

            Зураг 1.27  Гиромоторын цахилгаан схем

7-Гиромотор, 9-Гиромоторын эргэлтийг заагч, 13,14- соленоид, 16-Цахилгаан шингэний маятник

            Ажиллагааны зарчим Гиромотор нь хувьсах  гүйдлийн 36В 400Гц цахилгаанаар тэжээгддэг.

Гиромотор дотор соленоид (13,14) байрлах бөгөөд соленоид (13)  гадаад рамын (5)  “у” тэнхлэгтэй перпендику­ляр ба соленоид (14)  дотоод рамын (6)  “х” тэнхлэгтэй перпендику­ляр байна. Соленоид бүр нь гүйдэл дамжуулах үед эсрэг чиглэлд соронзон орон үүсгэдэг хоёр ороомогтой байдаг. Соленоид шугаман  шилжилт хийх  чадвартай металл гол буюу зүрхэвч байдаг.

            Гироскопын эргэлтийн тэнхлэг нь дэлхийтэй  перпендику­ляр бол цахилгаан шингэний маятник(16 ) соленоид ороомог дээр ижил дохионууд ирэх ба  ороомог дотор  байрлах  металл гол буюу зүрхэвч тэнхлэгийн раманд  эргэх момент үүсгэдэггүй.Ийм үед ямар ч заалт өөрчлөгдөхгүй хэвийн байна.

Хэрэв гироскопын эргэлтийн тэнхлэг нь дэлхийтэй  перпендику­ляр биш бол цахилгаан шингэний маятник(16 ) дах шингэн нь тэгш бус болж контактуудаар  дамжих гүйдэл, хүчдэл өөрчлөгдөн соленоид дээр  ижил  бус дохионууд ирэх ба  ороомогийн хүчдлийн өөрчлөлтөөс  дотор  байрлах  металл гол буюу зүрхэвч шугаман хөдөлгөөн хийж  тэнхлэгийн раманд  эргэх момент үүсгэдэг.Ингэснээр  рамантай холбогдох  хэмжээс нь хос араагаар (17) дамжин  өөрчлөгдөнө.

1.2.4. Гирополукомпас ГПК-48

Гиро соронзон луужин өөрөөр бол онгоцны зүг чиг заагч багаж юм. Энэ багаж онгоцны чиглэн явах өнцгийг даган явах бөгөөд. Анх оруулсан өнцгийн дагуу онгоцыг зална.

Ерөнхий техник үзүүлэлт ГПК-48

− Ерөнхий тэжээл 36± 4в, давтамж 400гц±10%;

− Цахилгаан зарцуулалт 12вт;

− Роторын инерцийн момент 1,8 Гсмс2

− Эргэх хурд 21000 эргэлт/мин;

− Кинетик момент 4000 Гсмс;

− Ажиллах хэм +50° хүртэл -60°С;

− Өөрчлөгдөх өнцөг хурд – 3°+5° 15 мин дотор

 Зураг 1.28

Гирополукомпас ГПК-48

  1. Тэгштгэх хөдөлгүүр
  2. Гиро-мотор
  3. Заах хэмжээ
  4. Индекс
  5. Хүрэлцэгч цагираг
  6. Асаалтын багц

1.2.5. Соронзон луужин КИ-13

Энэхүү багаж нисгэгчийн чиглэл болон явах байршлыг давхар хянах үүрэгтэйгээр тавигдсан соронзон луужин юм. Дотор талд байрлах хоёр төрлийн соронзон хэсэгтэй. Заах хэмжээ нь  0-360 хэмийн хооронд заана. Багана хоорондын зай нь 5-30 хэмийн байна.

КИ-13 нь дараах байдлаар ажилладаг. Шулуун хэвтээ нислэгээр хоёр зэрэгцээ саваа ашиглан масштабтай картыг дэлхийн соронзон меридиан хавтгайд суулгаж, дэлхийтэй харьцуулахад тогтмол чиглэлийг хадгалдаг. Нисэх онгоц нь соронзон меридианы хавтгайтай харьцуулахад шугам нь төхөөрөмжийн биеийг нисэх онгоцтой ижил өнцгөөр эргүүлж, масштабаар шинэ  чиглэлийг харуулна.

Зураг 1.29   Соронзон луужин КИ-13

  1. Хөдөлгүүрийн хяналтын хэрэглэлүүд

Хөдөлгүүрийн хяналтыг хэрэглэлүүдэд гурван зүүт хэрэглэл  ЭМИ-3К  (түлшний даралт, тосны даралт, тосны температур) тахометр (генераторын гаралтын хүчдэлийн хэмжигдэхүүн), хөдөлгүүрийн цилиндрийн гарах халуун хэмжих  хэрэглэлийн ажиллах зарчим, бүтцийг тайлбарлав.

  1. Гурван зүүт хэрэглэл  ЭМИ-3К

Гурван зүүт хэрэглэл  ЭМИ-3К хөдөлгүүрийн ажиллагааг хянах зориулттай. Энэ нь түлшний даралт, тосны даралт болон температурыг заана.

Зураг 1.30 Гурван зүүт хэрэглэл  ЭМИ-3К

1-тосны даралт хүлээн авагч,  2- тосны  температур, 3-заагч, 4-түлшний даралт хүлээн авагч

Заагч нь гурван төрлийн үзүүлтийг нэг гэрэнд харуулдаг бөгөөд тус бүрдээ бие даасан цахилгаан хэлхээтэй  хүлээн авагчуудтай.

            Энэхүү хэрэглэл нь түлшний даралтыг 0-1кгс/см2,тосны даралтыг 0-15 кгс/смболон температурыг 0-150 С0 хүртэл харуулна.

Түлшний даралтын хүлээн авагчийн ажиллах зарчим нь долгиотсон мембраны маш мэдрэмтгий шинж чанар дээр суурилагдсан. Түлшний даралтыг атмосферийн даралттай харьцуулж хэмждэг. Хүлээн авагчийн гэр нь атмосферийн даралттай холбогддог. Даралт ихсэх тусам мембран өөрчлөгдөн дамжуулалтын механизмаар “С” потенциометрийн гүйгч нь “АВ” дагуу хөдөлнө. Потенциометрийн “АС” болон “СВ”харьцааг соронзон цахилгаан логометрээр хэмжинэ. 120˚  өнцгөөр байрласан “I” ба “II” гэсэн  хоёр хүрээнээс бүрдэнэ. Зүүтэй хамт хөдлөх соронз байрлуулсан.

Зураг 1.31 Түлшний даралтын хэмжих схем

Тосны даралтын хүлээн авагчийн ажиллах зарчим нь түлшний хүлээн авагчтай зарим нэг холболт нь өөр юм.Тосны температурын хүлээн авагчийн ажиллах зарчим нь дулаанд мэдрэмтгий элемент  (никель утас) шинж чанар дээр суурилагдсан. Дулаанаас хамааран эсэргүүцэл нь өөрчлөгдөн  “А” ,“В”болон “С” цэг дээрх  унах хүчдлийн  харьцаанаас хамааран “I” ба “II” гэсэн  хоёр хүрээн үүсэх цахилгаан соронзон индукцийн зөрүүнээс соронзон зүү хөдлөнө.

Зураг 1.32  Тосны температур хэмжих схем

  1. Тахометрийн үндсэн үзүүлэлтүүд ТЭ-45

Гол үүрэг нь холбогдсон цахилгаан эсвэл механик хөдөлгүүрийн эргэлтийг тоон утгаар үзүүлэх.

Ажиллах  ердийн хэм -60ºС хооронд +70ºС;
Нийт  тоолох боломжтой эргэлт  ТЭ-45 – 3500эргэлт/мин;
Тахометрын хэмжээ ТЭ-45 – 69х123х107мм;
Жин – 1,2кг;

Зураг 1.33 Тахометрийн үндсэн үзүүлэлтүүд ТЭ-45

  1. Цилиндрийн толгойн халууныг хэмжих хэрэглэл  2ТЦТ-47

Поршинт хөдөлгүүрийн цилиндрийн толгойн халууны хэмждэг. Ажиллах зарчим нь хоёр өөр  төрлийн метал буюу хромел, копел хоорондын температурын хэт их зөрүүнээс дулааны цахилгаан хөдлөгч хүч үүсдэг. Хромел, копел хоёрын термопар (Thermocouple)  гэж нэрлэдэг. Хромель нь эерэг, копел нь сөрөг гэж үзнэ. Энэ тохиолдолд маш бага гүйдэл  (температурын зөрүү 3000 С байхад дулааны цахилгаан хөдлөгч хүч нь 20миллвольттой тэнцүү) үүсэх ба нэгийг нь хүйтэн хэсэгт , нөлөөх нь халууны өөрчлөлтийн хэсэг буюу эхний цилиндрийн очлуурын хэсэгт суурилуулагдана.  Хэрэглэл нь чичиргээнд тэсвэртэй соронзон цахилгаан  гальваметр байна.

            Зураг 1.34 Цилиндрийн толгойн халууныг хэмжих хэрэглэл  2ТЦТ-47

  1. Радио тоног төхөөрөмж

Радио долгион ашиглан агаарын хөлөг холын холбоо, ойрын холбоонд ашигладаг. Үүнд  ойрын холбоо баклан 20,  Холын холбоо Р-842 ашигладаг.

  1. Холын холбоо Р-842

Зураг 1.35  Р- 842

  • Хамрах хүрээ: 2 – 8 МГц
  • Түүвэрлэх цэг: 4 кГц (Хүрээн дотор 2-4 МГц) болон 8 кГц (хүрээн дотор 4-8 МГц)
  • Мэдрэх чадал: 6 мкВ багагүй
  • Гарч болох хэлбэлзэл: 25 Вт, 25 Ом-аас багагүй
  •  Шаардагдах тэжээл 27 В. 400 Вт
  • Нийт жин 21 кг.

Р-842М1

 “Атлас-М1” ашиглагдаж байсан радио станц

Зураг 1.36

  • Хамрах хүрээ: 0.250 – 1.4999 MHz
  • Түүвэрлэх цэг: 100 Hz
  • Гарах давтамжийн төрөл: ОМ, АМ, АТ, ОМ10
  • Дамжуулагчийн хэлбэлзэл: 150 Вт багагүй (дуу авиа); 75 Вт багагүй (телеграф)
  • Шаардагдах тэжээл: 27 (-3/+4) В; 115 (-7/+4) В; (F=400 ±20 Hz)
  • Нийт жин 44 кг
    •   Ойрын холбоо Баклан- 20

Баклан5\20 гэх радио холбоо нь нисэх онгоц болон нисдэг тэрэгний хоорондын харилцаа холбоо болон газрын станцтай холбогдоход ашиглана. Мөн агаарын тээврийн урсгалын зохицуулалт хийхэд ашиглагдана.

  • Хамрах хүрээ 118 – 136.975 MHz
  • Түүвэрлэх дээд цэг 8.33; 25 KHz
  • Нийт холболтын тоо 760
  • Өндрийн хязгаар 14 000 м
  • Цахилгаан гаралт 5 вт (Баклан-5); 16 вт (Баклан-20)
  • Давтамжын алдагдал  0.001%
  • Хүлээн авах 2.5 мкВ-аас багагүй байна
  • Тэжээлийн хэмжээ 24 – 29.4 В
  • Шаардагдах хэмжээ
    -Баклан-5 Хүлээн авах: 30 вт; Дамжуулалт: 85 вт
    -Баклан-20 Хүлээн авах: 30 вт; Дамжуулалт: 180 вт
  • Аюулгүй ажиллах хэм -54 … +55 °С
  • Ашигт үйлийн коэффициентийн дээд авах утга (Ажиллах хэм +40°С) 98%
  • Дамжуулагчийн хэмжээ болон жин 370 х 128 х 90 мм; 4 кг
    -Нэгж Бичил дамжуулагчийн хэмжээ болон жин 410 х 134 х 125 мм; 1.15 кг
    -Хоёр нэгжийн жин болон хэмжээ 410 х 270 х 125 мм; 2.3 кг
    -Алсын зайн удирдлага 102 х 146 х 64 мм; 0.55 кг
    -Давхар УНЧ төхөөрөмж 66 х 126 х 40 мм; 0.3 кг

Зураг 1.37     

Ойрын холбоо Баклан- 20Радио станцуудыг хянаж, шаардлагатай давтамжийг алсын удирдлага ашиглан тохируулна. Радио станцууд нь ICAO-ийн олон улсын стандарт, агаарын нисэх хүчин стандартын шаардлагад нийцдэг байх ёстой.

  1. Гэрэлтүүлэг

Гаднах гэрэл FR-100

  1. Нисэх онгоцны хувьд гэрэлтүүлгийг үндсэн 3 төрөлд хуваана. Явгалалт, хөөрөх болон буултын гэж ангилна. Нислэгийн үед шаардлагат гэрлүүдийг байнга асаалттай байна. Нисэх онгоцны гадна болон дотоод гэрэлтүүлэг нь  зорчигч, нисгэгч болон гаднах харагдах байдал дээр түлхүү анхаарч байрлана. Шөнө, оройн цагаар гэрэлтүүлгийг түлхүү их ашиглана.
  2. Суулгац болон засварыг аль болох оройн цагаар хийх хэрэгтэй байдаг. Учир тухайн гэрэл эсвэл гэрэлтүүлэг нь оройн цагаар илүү тод ялгарах тул ,эвдэрсэн эсэх нь харагдаж, засвар хийхэд  илүү дөхөм байна
  3. Шаардлагатай үед гэрэлтүүлэг эвдэрсэн үед цацруулагч ашигладаг байна.

Явгалалтын гэрэл FR-100 энэ нь агаарын хөлгийн зүүн талд, доод далавчны  гол хэсэгт байрлана.

         Зураг 1.38 FR-100 гэрэлний харагдах байдал

            Гэрэлний ерөнхий харагдах байдал бол гадуураа металл бүрхүүлтэй, хатуу линзээр хамгаалагдсан гэрэл байна. Гэрлийн тусгалыг  нэмэгдүүлэх зорилготойгоор нэмэлт линз тавьж өгнө.

Гэрлийг нисгэгчийн хяналтын самбар дээрх (А2S-5) товчлуураар асаана.

Ажиллах чадал 28В, 100Вт, 5000Лд(гэрлийн хүч нэгж лаа) газарт тусах хэм 30 градус

Буултын гэрэл FS-155

            АН-2 нисэх онгоцны буух гэрлийн систем. Доод далавчны дунд хэсэгт байрлаж өгнө. Гадуур хэсэгтээ зузаан гэрэлтүүлэг нэмэгдүүлсэн линзтэй. Урагш 57м зайд тусгалтай, хажуу хэсэгтээ 6м диаметр дотор гэрэлтүүлнэ.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: